Tính Phôi Trải Chi Tiết Chấn: Công Thức, Bảng Tra & Ví Dụ

Khách gửi bản vẽ chi tiết đã chấn, kèm kích thước đo trên sản phẩm hoàn chỉnh. Nhưng khuôn
dập không làm việc trên sản phẩm đã chấn — nó làm việc trên tấm phẳng trước khi bẻ.
Hai con số đó khác nhau, và chênh lệch lớn hơn nhiều so với cảm giác.

Phôi Trải Là Gì?

Phôi trải (blank, flat pattern — tiếng Nhật 展開 tenkai) là hình dạng tấm phẳng
trước khi uốn, sao cho sau khi chấn xong sẽ ra đúng chi tiết trên bản vẽ. Khai triển phôi trải
là bước đầu tiên của mọi bộ khuôn có nguyên công uốn.

Vì sao không thể cộng thẳng các cạnh lại: khi bẻ, vật liệu ở mặt ngoài bị kéo dãn
còn mặt trong bị nén. Giữa hai mặt có một lớp không đổi chiều dài — gọi là
lớp trung hoà. Chiều dài phôi trải tính theo lớp trung hoà này, nên luôn
ngắn hơn tổng các cạnh đo trên chi tiết đã chấn.

Công Thức Khai Triển Phôi Trải

BA (bend allowance) = (π/2) · (R + K·T)
BD (bend deduction) = 2 · (R + T) − BA
Phôi trải = KT sau chấn + số cánh × (cao cánh − BD)

Trong đó T là chiều dày tấm, R là bán kính uốn trong,
K là hệ số vị trí lớp trung hoà (K-factor). Công thức trên
viết cho góc bẻ 90°; góc khác thì thay (π/2) bằng góc tính theo radian.

Chọn K bao nhiêu? Với thép tấm nguội, K = 0,33 theo chuẩn
DIN là mức dùng được cho hầu hết trường hợp. K phụ thuộc vật liệu và tỉ lệ R/T: vật liệu mềm
hoặc bán kính lớn thì K nhích lên (0,38–0,45), vật liệu cứng hoặc bán kính nhỏ thì K giảm xuống
(0,25–0,30). Đừng dùng K = 0,5 — đó là giả định lớp trung hoà nằm giữa tấm, chỉ đúng khi bán
kính rất lớn so với chiều dày.

Bảng Tra Nhanh Bend Deduction (Góc 90°, K = 0,33)

Chiều dày T (mm)	Bán kính uốn R (mm)	BA (mm)	BD (mm)
1,0	1,0	2,09	1,91
1,0	2,0	3,66	2,34
1,5	1,5	3,13	2,87
2,0	2,0	4,18	3,82
2,0	3,0	5,75	4,25
3,0	3,0	6,27	5,73
3,0	5,0	9,41	6,59

Mỗi nếp bẻ 90° làm phôi trải ngắn đi đúng một lần BD so với cách cộng thẳng
các cạnh.

Ví Dụ Tính Ra Số Cụ Thể

Chi tiết chữ U: đáy 40 mm, hai cánh cao 30 mm,
tấm dày T = 2 mm, bán kính uốn trong R = 2 mm.

• BA = (π/2) × (2 + 0,33 × 2) = 4,18 mm
• BD = 2 × (2 + 2) − 4,18 = 3,82 mm
• Phôi trải = 40 + 2 × (30 − 3,82) = 92,36 mm

Cộng thẳng ba cạnh sẽ ra 100 mm — sai 7,64 mm. Với chi tiết nhỏ
thì mức này đã đủ làm lỗ không khớp; với chi tiết nhiều nếp bẻ thì sai số nhân lên theo số nếp.

Cái Bẫy Tốn Tiền: Lấy Kích Thước Sau Chấn Để Đặt Khuôn

Đây mới là phần quan trọng nhất của bài này, và nó không nằm ở công thức.

Chi tiết chữ U ở trên, nhìn trên bàn thì dài 40 mm. Nhưng bộ khuôn phải
cắt ra tấm phẳng dài 92 mm — tức là gấp hơn hai lần
kích thước chi tiết hoàn chỉnh. Bộ khuôn phải đủ lớn cho tấm phẳng đó, không phải cho sản phẩm
đã gập.

Hậu quả khi lấy nhầm số:

• Bộ khuôn dựng nhỏ hơn sự thật → ít thép hơn → ít giờ gia công hơn →
  báo giá thấp hơn mức phải làm, mà con số vẫn trông hợp lý
• Nặng hơn: phôi trải có thể vượt bàn máy trong khi kích thước sau chấn thì
  vẫn lọt — đến lúc dựng khuôn mới phát hiện không gá được

Cách tránh, rất đơn giản: khi gửi yêu cầu báo giá cho chi tiết có nguyên
công chấn, ghi rõ chiều cao cánh và bán kính uốn, hoặc gửi
kèm file phôi trải đã khai triển. Không cần tự tính — chỉ cần nói rõ chi tiết có chấn
và cánh cao bao nhiêu, người báo giá sẽ khai triển.

Ba Sai Lầm Hay Gặp Khi Khai Triển

• Dùng K = 0,5 cho mọi trường hợp. Lớp trung hoà chỉ nằm giữa tấm khi bán
  kính rất lớn so với chiều dày. Với R ≈ T thì K thực tế quanh 0,33.
• Bỏ qua bán kính uốn, coi như bẻ góc nhọn. Bán kính uốn trong không bao
  giờ bằng 0 — nó tối thiểu bằng chiều dày tấm với phần lớn thép tấm nguội.
• Quên nhân theo số nếp bẻ. Mỗi nếp trừ một lần BD. Chi tiết 4 nếp bẻ thì
  trừ 4 lần, không phải một.

Cần Khai Triển Phôi Trải Cho Chi Tiết Của Bạn?

An Thạnh Phú nhận bản vẽ 2D/3D (DWG, PDF, STEP, IGS) — kỹ sư khai triển phôi trải, tính khe
hở chày cối và báo giá trong 24 giờ. Xem thêm
chế tạo khuôn dập nguội,
khuôn dập đơn,
khuôn dập liên hoàn và
cách tính khe hở
chày–cối.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Phôi Trải

Phôi trải là gì?

Phôi trải (blank, flat pattern) là hình dạng tấm phẳng trước khi uốn, sao cho sau khi chấn xong sẽ ra đúng chi tiết trên bản vẽ. Khuôn dập làm việc trên tấm phẳng này, không phải trên chi tiết đã gập.

Công thức tính phôi trải chi tiết chấn là gì?

Với góc bẻ 90 độ: BA = (pi/2) nhân (R + K nhân T); BD = 2 nhân (R + T) trừ BA; phôi trải = kích thước sau chấn cộng số cánh nhân (cao cánh trừ BD). T là chiều dày tấm, R là bán kính uốn trong, K là hệ số lớp trung hoà.

Hệ số K-factor lấy bao nhiêu cho thép tấm nguội?

K = 0,33 theo chuẩn DIN dùng được cho hầu hết thép tấm nguội. Vật liệu mềm hoặc bán kính lớn thì K nhích lên 0,38 đến 0,45; vật liệu cứng hoặc bán kính nhỏ thì K giảm còn 0,25 đến 0,30. Không nên dùng K = 0,5 cho mọi trường hợp.

Vì sao không được lấy kích thước sau chấn để đặt khuôn?

Vì bộ khuôn làm việc trên tấm phẳng trước khi bẻ, mà tấm phẳng đó lớn hơn nhiều so với chi tiết đã gập. Lấy nhầm số thì bộ khuôn được dựng nhỏ hơn sự thật, dẫn tới báo giá thấp hơn mức phải làm, và phôi trải có thể vượt bàn máy.